Oliveira do Peso adlı zeytin ağacının yaşının yaklaşık 3.712 yıl olduğu, UTAD araştırmacılarının fiziksel ölçümleri matematiksel modele aktardığı yöntemle tahmin edildi. Kaynağa göre ağacın çok yaşlı olmasına rağmen zeytin vermeyi sürdürmesinde hücresel yenilenme kapasitesi ve kurak iklime uyumu etkili.
Kaynakta yaklaşık 6 metre yüksekliğe ve 10 metre gövde genişliğine sahip olduğu belirtilen Oliveira do Peso, Portekiz’de bulunan anıt zeytin ağaçlarından biri olarak tanımlanıyor. Ağacın yalnızca yaşamını sürdürmediği, her sezon zeytin üretmeye devam ettiği aktarılıyor.
Çok yaşlı zeytin ağaçlarında merkezdeki en eski ahşap dokunun zamanla çürümesi, yaş tespitini güçleştiriyor. Bu nedenle araştırmacılar, ağaca zarar vermeden alınan fiziksel ölçümlerden yararlanan bir yaş tahmin yöntemi kullandı.
OLIVEIRA DO PESO ZEYTİN AĞACI KAÇ YAŞINDA?
Oliveira do Peso zeytin ağacının yaşı kaynakta yaklaşık 3.712 yıl olarak tahmin ediliyor.
Kaynak, ağacın Tunç Çağı’ndan bu yana Portekiz topraklarında büyüdüğünü belirtiyor. Bununla birlikte verilen 3.712 yıllık rakamın mutlak kesinlik taşıdığı söylenmiyor; metinde ağacın tam olarak bu yaşta olup olmamasından bağımsız biçimde binlerce yıldır varlığını sürdürdüğü vurgulanıyor.
Ağacın yaklaşık 6 metre yüksekliğinde ve 10 metre gövde genişliğinde olduğu bilgisi de kaynakta yer alıyor. Bu ölçüler, yaş tahmininde kullanılan dendrometrik veriler arasında bulunuyor. Ağacın her sezon zeytin üretmeye devam etmesi, haberde öne çıkan temel özelliklerden biri olarak aktarılıyor.
- Tahmini yaş: Yaklaşık 3.712 yıl
- Yükseklik: Yaklaşık 6 metre
- Gövde genişliği: Yaklaşık 10 metre
- Bulunduğu ülke: Portekiz
- Üretim durumu: Kaynağa göre her sezon zeytin vermeyi sürdürüyor
OLIVEIRA DO PESO ZEYTİN AĞACININ YAŞI NASIL HESAPLANDI?
Oliveira do Peso’nun yaşı, ağacın yarıçapı, yüksekliği ve gövde çevresi gibi ölçülerin özel bir matematiksel modele aktarılmasıyla tahmin edildi.
Trás-os-Montes ve Alto Douro Üniversitesi (UTAD) araştırmacılarının, çok yaşlı zeytin ağaçları için ağaçta tahribat oluşturmayan patentli bir yöntem geliştirdiği bildirildi. Dendrometri olarak anılan fiziksel ölçüm yaklaşımında ağacın yarıçapı, yüksekliği ve gövde çevresi gibi veriler değerlendiriliyor.
Klasik yaş belirleme yöntemleri, yaşlı zeytin ağaçlarında her zaman yeterli sonuç vermeyebiliyor. Kaynağa göre ağacın merkezindeki en eski ahşap doku asırlar içinde çürüyor ve gövdenin ortası boşalıyor. Böylece ağacın ilk yıllarına ait halkalar sayılamıyor; radyokarbon olarak da bilinen Karbon-14 yaş tayini de bu eksik erken dönem dokusu nedeniyle sınırlı kalıyor.
Araştırmacıların kullandığı model, mevcut fiziksel özellikler üzerinden yaş tahmini yapılmasını amaçlıyor. Bu nedenle kaynakta belirtilen yaş, doğrudan sayılmış yıllık halkalara değil, ölçümlerin matematiksel değerlendirmesine dayanan bir tahmin olarak ele alınıyor.
- Kullanılan yaklaşım: Dendrometri temelli fiziksel ölçüm
- Ölçülen veriler: Yarıçap, yükseklik ve gövde çevresi
- Geliştiren kurum: Trás-os-Montes ve Alto Douro Üniversitesi (UTAD)
- Klasik yöntemdeki sorun: Merkezî eski dokunun çürümesi ve halkaların kaybolması
OLIVEIRA DO PESO BİNLERCE YILDIR NASIL ZEYTİN VERİYOR?
Kaynağa göre Oliveira do Peso’nun binlerce yıl zeytin vermeyi sürdürmesinde zeytin ağaçlarının hücresel yenilenme kapasitesi etkili oluyor.
UTAD araştırmacılarından José Luís Louzada’ya atfedilen değerlendirmede, zeytin ağacının gövdesindeki yaşlı bölümler ölse bile canlı kalan dokulardan yeni sürgün ve filizler oluşturabildiği belirtiliyor. Bu yenilenme özelliği, canlı organizmanın varlığını sürdürmesine katkı sağlıyor.
Kaynak ayrıca zeytin ağacının Akdeniz ikliminin sıcak, kurak ve zorlu koşullarına uyum gösterdiğini aktarıyor. Aşırı sıcak dönemlerinde metabolizmasını yavaşlatmasının, ağacın canlılığını koruma mekanizmalarından biri olduğu ifade ediliyor.
Bu veriler, ağacın her parçasının aynı yaşta veya aynı canlılık düzeyinde olduğu anlamına gelmiyor. Haberdeki açıklamaya göre yaşlı gövde bölümleri kaybolsa dahi canlı dokuların filizlenmesi, ağacın bütün olarak yaşam döngüsünü devam ettirebilmesine imkân tanıyor.
- Yaşlı gövde bölümleri zamanla ölebiliyor.
- Canlı dokular yeni sürgün ve filizler verebiliyor.
- Ağaç, sıcak ve kurak dönemlerde metabolizmasını yavaşlatabiliyor.
- Kaynağa göre bu özellikler zeytin üretiminin sürmesine katkı sağlıyor.
DÜNYANIN EN YAŞLI AĞAÇLARI LİSTESİNDE TÜRKİYE'DEN HANGİ AĞAÇ VAR?
Kaynakta yer alan listede Türkiye’den Zonguldak’taki 4.112 yaşındaki porsuk ağacı bulunuyor.
Kaynak, dünyanın en yaşlı 14 ağacı olarak sunulan sıralamada Pando adlı klonal koloniyi 80 bin yaşla ilk sırada gösteriyor. Utah, ABD’de bulunan Pando’nun tek bir kök sistemine bağlı bir koloni olduğu ve yaklaşık 6 milyon kilogram ağırlığıyla bilinen en ağır canlı organizma olarak anıldığı aktarılıyor.
Listede Kaliforniya’daki Jurupa Meşesi 13 bin yaşında, İsveç’teki klonal Old Tjikko ise 9.558 yaşında gösteriliyor. Kaliforniya’da bulunduğu ancak yerinin gizli tutulduğu belirtilen Old Hara için 5.067 yaş bilgisi veriliyor. Kaynak, Old Hara’ya ilişkin internette fotoğraf bulunmadığını da öne sürüyor.
Türkiye’den listelenen porsuk ağacının 2016 yılında Zonguldak’ta keşfedildiği ve Anadolu’nun en yaşlı ağacı olduğu belirtiliyor. Kaynağa göre ağacın yaşı 4.112 yıl. Aynı listede İran’daki Sarv-e Abarkuh ve Kuzey Galler’deki Llangernyw porsuk ağacı 4 bin yılın üzerinde, Şili’deki El Gran Abuelo 3.622 yıl, Portekiz’deki Oliveira do Mouchão ise 3.350 yıl olarak yer alıyor.
Listede ayrıca Kaliforniya’daki President ağacı için 3.200 yıl ve 1.300 metreküplük gövde hacmi; yine Kaliforniya’daki Methuselah için 4.845 yıl bilgisi bulunuyor. Sri Lanka’daki Jaya Sri Maha Bodhi’nin MÖ 288’de dikildiği ve 2.305 yaşında olduğu, Sicilya’daki Yüz At Ağacı’nın ise yaklaşık 3 bin yıllık kestane ağacı olarak anıldığı aktarılıyor.
- Pando, Utah: 80.000 yıl; klonal koloni
- Jurupa Meşesi, Kaliforniya: 13.000 yıl; klonal koloni
- Old Tjikko, İsveç: 9.558 yıl; klonal ağaç
- Porsuk ağacı, Zonguldak: 4.112 yıl
- Sarv-e Abarkuh, İran: 4.000 yılın üzerinde
- Llangernyw porsuk ağacı, Kuzey Galler: 4.000 yılın üzerinde
- El Gran Abuelo, Şili: 3.622 yıl
- Oliveira do Mouchão, Portekiz: 3.350 yıl
- President, Kaliforniya: 3.200 yıl
- Methuselah, Kaliforniya: 4.845 yıl
- Jaya Sri Maha Bodhi, Sri Lanka: 2.305 yıl
- Yüz At Ağacı, Sicilya: Yaklaşık 3.000 yıl
SIKÇA SORULAN SORULAR
Oliveira do Peso zeytin ağacı gerçekten 3 bin 712 yaşında mı?
Kaynakta Oliveira do Peso’nun yaşı yaklaşık 3.712 yıl olarak tahmin ediliyor. Bu rakam, fiziksel ölçümlere dayalı matematiksel modelden elde edilen bir yaş tahmini olarak sunuluyor.
Oliveira do Peso zeytin ağacı nerede bulunuyor?
Kaynağa göre Oliveira do Peso Portekiz’de bulunuyor. Haberde ağacın Tunç Çağı’ndan bu yana Portekiz topraklarında büyüdüğü belirtiliyor.
Zeytin ağaçlarının yaşı neden halkalardan hesaplanamıyor?
Çok yaşlı zeytin ağaçlarında merkezdeki eski ahşap doku çürüyüp kaybolabildiği için ilk yıllara ait halkalar sayılamıyor. Bu durum Karbon-14 yaş tayininin kullanımını da sınırlayabiliyor.
3 bin 700 yıllık zeytin ağacı hâlâ zeytin veriyor mu?
Kaynağa göre Oliveira do Peso her sezon zeytin üretmeyi sürdürüyor. Bu durum, ağacın canlı dokulardan yeniden sürgün verebilme kapasitesiyle ilişkilendiriliyor.
Türkiye'nin en yaşlı ağacı hangisi?
Kaynakta Zonguldak’ta bulunan porsuk ağacı, 4.112 yıllık yaşıyla Anadolu’nun en yaşlı ağacı olarak tanımlanıyor. Ağacın 2016 yılında keşfedildiği bilgisi de veriliyor.