Evet, araştırmalar depremlerin ağaçların büyümesinde iz bıraktığını gösteriyor. Şiddetli sarsıntı toprağın geçirgenliğini artırdığı için su, özellikle vadi tabanındaki köklere hızla ulaşıyor; ağaçlarda kısa süreli ve normalden hızlı bir büyüme yaşanıyor. Bu genişleme yıllık halkalara işliyor ve ağaç halkaları karbon izotop verileriyle birleştirildiğinde geçmiş depremlerin tarihlendirilebileceği belirtiliyor.
Bilim insanları, depremlerin yalnızca yeryüzünde değil ağaç gövdelerinde de iz bıraktığını ortaya koyuyor. Almanya’daki Potsdam Üniversitesi’nden hidrolog Christian Mohr’un yürüttüğü araştırma, 2010 yılında Şili’de meydana gelen 8,8 büyüklüğündeki Maule depreminin ardından vadi tabanındaki çam ağaçlarında belirgin bir büyüme artışı yakaladı.
Araştırmanın en dikkat çekici yanı, depremin bıraktığı bu izin yıllar sonra bile ağaç halkalarından okunabilmesi. Ağaç halkaları ve karbon izotop verileri kullanılarak, yazılı kayıt bulunmayan dönemlerdeki depremlerin tarihinin aydınlatılabileceği ifade ediliyor.
AĞAÇLARDAKİ DEPREM İZLERİ NASIL OLUŞUR?
Deprem, toprağın geçirgenliğini artırarak suyun köklere daha hızlı ulaşmasını sağlıyor; bu da ağaçlarda kısa süreli ve normalden hızlı bir büyüme hamlesi oluşturuyor.
Şiddetli bir sarsıntı sırasında topraktaki suyun hareketi değişiyor. Araştırmacıların “büyüme hamlesi” adını verdiği ani gelişim, ağacın gövdesindeki yıllık halkalara net biçimde yansıyor. Böylece asırlık ağaçlar, depremin ardından yaşanan su artışını ve sarsıntının zamanını halkalarında saklayan birer kayıt aracına dönüşüyor.
Bu mekanizmanın temelinde depremin toprak üzerindeki etkisi yer alıyor. Sarsıntı toprağın geçirgenliğini artırabiliyor, yer altı suyunun hareketini hızlandırabiliyor. Suyun eğim nedeniyle aşağıya akması, özellikle vadi tabanındaki ağaç köklerinin normalden fazla su almasına ve ağacın hızla büyümesine yol açıyor.
- Deprem toprağın geçirgenliğini artırabiliyor.
- Yer altı suyu eğim nedeniyle vadi tabanına doğru hareket ediyor.
- Kökler normalden fazla su alınca ağaç kısa sürede hızla büyüyor.
- Hızlı büyüme ağaç gövdesindeki yıllık halkalarda genişleme olarak iz bırakıyor.
2010 ŞİLİ MAULE DEPREMİ AĞAÇLARI NASIL ETKİLEDİ?
2010’daki 8,8 büyüklüğündeki Maule depremi, vadi tabanındaki Monterey çamlarında haftalarca süren belirgin bir büyüme hamlesine neden oldu.
Christian Mohr, 2010 yılında Şili’de meydana gelen 8,8 büyüklüğündeki Maule depreminden sonra bölgedeki nehir vadilerinde akarsuların çok daha hızlı aktığını fark etti. Bu gözlemden yola çıkan araştırmacı, depremin toprağın geçirgenliğini artırmış olabileceğini ve bunun vadideki ağaçların büyümesini hızlandırabileceğini öne sürdü.
Teoriyi test etmek için araştırma ekibi, deprem bölgesindeki vadi tabanlarından ve tepelerden 6 Monterey çamının gövdesinden özel yöntemlerle odun parçaları çıkardı. Laboratuvar incelemeleri, vadi tabanındaki çamların deprem sonrasında dışarıdan fark edilebilen net bir büyüme hamlesi yaptığını gösterdi. Sırtlarda yetişen ağaçlarda ise aynı oranda büyüme görülmedi; bunun nedeni, suyun sarsıntıyla birlikte aşağıya, vadi tabanındaki köklere akması olarak açıklandı.
AĞAÇ HALKALARI GEÇMİŞ DEPREMLERİN TARİHİNİ NASIL ORTAYA ÇIKARIR?
Ağaç halkalarındaki kısa süreli genişlemeler, karbon izotop verileriyle birleştirildiğinde geçmiş depremlerin tarihlendirilmesini sağlıyor.
Christian Mohr, ağaç halkası ölçümlerini laboratuvardaki karbon izotop verileriyle birleştirerek hiçbir sismograf kaydına bakmadan Maule depreminin izini ağaçlardan tarihlendirmeyi başardı. Bu yöntem, depremin yarattığı büyüme değişiminin yıllık halkalarda oluşturduğu genişlemeye dayanıyor.
Yöntemin asıl önemi, yazılı kayıtların henüz bulunmadığı dönemlere uzanabilmesinde. Araştırmacılara göre hiçbir sismografın veya yazılı kaydın olmadığı antik çağlardaki büyük depremlerin büyüklükleri ve tarihleri, özellikle kurak bölgelerdeki yaşlı ağaçlar incelenerek gün yüzüne çıkarılabilir.
GELECEKTEKİ DEPREMLER AĞAÇLARDAN TAHMİN EDİLEBİLİR Mİ?
Ağaç halkaları gelecekteki depremlerin gününü söylemez; ancak bir fayın ortalama kaç yılda bir kırıldığını gösteren deprem tekrarlama periyodu hakkında veri sağlayabilir.
Ağaçlardan elde edilen deprem kayıtları yalnızca geçmişe ışık tutmakla kalmıyor. Araştırmacılar, bir fay hattının büyük kırılmalar arasında ortalama kaç yıl beklediğini ağaç halkalarından öğrenmenin, uzun vadeli deprem değerlendirmeleri için önemli bir adım olabileceğini belirtiyor.
Henüz kayıt altında olmayan dönemlerde yaşanan sismik hareketliliğin izlenmesi ise araştırmayı oldukça heyecan verici bir seviyeye taşıyor. Ağaçlar, yerin derinliklerindeki hareketlerin izini saklayan doğal kayıt tutucular olarak değerlendiriliyor.
SIKÇA SORULAN SORULAR
Ağaçlar depremleri gerçekten kaydeder mi?
Araştırmalar, şiddetli depremlerin ağaçların büyüme hızında iz bıraktığını gösteriyor. Deprem sonrası suyun köklere hızla ulaşması ağaçlarda kısa süreli hızlı büyümeye yol açıyor ve bu iz yıllık halkalarda korunuyor.
Depremin ardından ağaçlar neden normalden hızlı büyür?
Deprem toprağın geçirgenliğini artırdığı için yer altı suyu daha hızlı hareket ediyor. Özellikle vadi tabanındaki ağaçların kökleri bu fazladan suyu alınca ağaçlarda normalden hızlı bir büyüme hamlesi görülüyor.
Ağaç halkaları hangi depremde test edildi?
Yöntem, 2010 yılında Şili’de meydana gelen 8,8 büyüklüğündeki Maule depreminin ardından test edildi. Araştırma ekibi, deprem bölgesindeki vadi tabanı ve sırtlardan aldığı 6 Monterey çamı örneğinde büyüme hamlelerini inceledi.
Ağaçlardan elde edilen deprem verileri ne işe yarar?
Ağaç halkaları, üzerinde sismograf bulunmayan dönemlerdeki depremlerin tarihlendirilmesine yardımcı olabilir. Ayrıca fay hatlarının deprem tekrarlama periyodu hakkında veri sağlayarak uzun vadeli değerlendirmeler için kullanılabileceği belirtiliyor.