Vrelo–Šarkamen arkeolojik alanında, yaklaşık 1700 yıllık bir Roma hamamı ortaya çıkarıldı. Dairesel planlı hamam, imparatorluk sarayının dev köşe kulesinin alt bölümüne yerleştirilmiş durumda; içinde hipokaust adı verilen yerden ısıtma sistemi de günümüze ulaşmış.
Sırbistan'ın doğusunda, Negotin şehri yakınlarındaki Vrelo–Šarkamen arkeolojik alanında yürütülen kazı çalışmalarında yaklaşık 1700 yıllık bir Roma hamamı bulundu. Dairesel mimariyle tasarlanan yapı, anıtsal bir imparatorluk sarayının dev köşe kulesinin alt bölümüne yerleştirilmiş durumda.
Uzmanlar, Roma İmparatorluğu sınırları içinde bir dev kulenin içine hamam yapılmasının bilinen doğrudan başka örneği olmadığını ve keşfin mimari açıdan eşsiz olduğunu belirtiyor. Kazılar sürerken yapının nasıl kullanıldığı ve sarayla bağlantısı da yavaş yavaş aydınlatılıyor.
VRELO-ŠARKAMEN'DE BULUNAN 1700 YILLIK ROMA HAMAMI NEREDE?
Roma hamamı, Sırbistan'ın doğusunda Negotin şehri yakınlarındaki Vrelo–Šarkamen arkeolojik alanında, anıtsal imparatorluk sarayının dev köşe kulesinin alt bölümünde keşfedildi.
Vrelo–Šarkamen; surlar ve dev kulelerle korunan, yüksek statülü bir imparatorluk yerleşkesi olarak tanımlanıyor. Arkeologlar, MS 4. yüzyılın başlarında inşa edildiği belirlenen yerleşkeyi Tetrarşi dönemi yöneticilerinden Maximinus Daia ile ilişkilendiriyor.
Kulenin formuna uygun olarak dairesel biçimde inşa edilen hamamın üzerinin kubbe ile kapatıldığı, kubbede altı pencereli bir aydınlatma açıklığı bulunduğu kaydedildi. Kazı ekibi, yapının planlanmasında saray mensupları ile hamam çalışanlarının girişlerinin birbirinden tamamen ayrıldığını tespit etti.
SARAY KULESİNİN İÇİNDEKİ ROMA HAMAMINDA YERDEN ISITMA SİSTEMİ NASIL ÇALIŞIYORDU?
Hamamda, Romalıların 'hipokaust' adını verdiği yerden ısıtma sistemi kullanılıyordu; ocakta ısıtılan sıcak hava zeminin altındaki boşluklarda dolaştırılarak tüm yapıyı ısıtıyordu.
Kazılarda hipokaust sisteminin izleri günümüze kadar ulaşmayı başardı. Sistemin yanı sıra suyun ısıtılmasında kullanılan dev bakır kazanın oturtulduğu kaide de gün yüzüne çıkarıldı.
Bakır kazan günümüze ulaşmamış olsa da korunan kaide sayesinde sistemin çalışma prensibi net bir şekilde anlaşılabildi. Hamamın içindeki düzenleme, yapının ayrıntılı bir ısıtma ve kullanım planına sahip olduğunu gösteriyor.
- Hamamda üç ayrı yıkanma alanı, bir buhar odası ve su ısıtma sistemleri yer alıyor.
- Su ısıtmada kullanılan dev bakır kazan günümüze ulaşmadı; kazanın oturduğu kaide korundu.
- Yerden ısıtma sistemi, ocakta ısıtılan sıcak havanın zemin altındaki boşluklarda dolaştırılmasıyla çalışıyordu.
- Hamamın üzeri kubbe ile kapatılmıştı ve kubbede altı pencereli bir aydınlatma açıklığı bulunuyordu.
- Saray mensupları ile hamam çalışanlarının girişleri birbirinden tamamen ayrılmıştı.
VRELO-ŠARKAMEN'DEKİ HAMAM MAXIMINUS DAIA'NIN SARAYIYLA BAĞLANTILI MI?
Arkeologlar, MS 4. yüzyılın başlarında inşa edilen Vrelo–Šarkamen yerleşkesinin Tetrarşi dönemi yöneticilerinden Maximinus Daia ile doğrudan bağlantılı olduğunu düşünüyor.
Bu değerlendirmenin arkasında, yaklaşık 30 yıl önce aynı bölgedeki imparatorluk mozolesinde bulunan değerli altın takılar da etkili oldu. Mezarın Maximinus Daia'nın ailesiyle ilişkilendirilmesi, yerleşkenin önemini artıran unsurlar arasında sayılıyor.
Uzmanlar, surlar ve dev kulelerle korunan alanın yüksek statülü bir imparatorluk yerleşkesi olduğunu belirtiyor. Hamamın da bu imparatorluk yerleşkesinin bir parçası olarak planlandığı ifade ediliyor.
SARAYDAN KULENİN ALTINDAKİ LÜKS HAMAMA GEÇİŞ NASIL SAĞLANDI?
Arkeologlar bu sorunun yanıtını henüz netleştirmedi; sarayın ana yapısından kulenin alt seviyesindeki hamama tam olarak nasıl geçildiği devam eden kazılarla çözülmeye çalışılıyor.
Kazı ekibi şu anda sarayın ana yapısı ile kulenin alt seviyesindeki lüks hamam arasındaki bağlantıya odaklanmış durumda. Alandaki mimari kalıntılar, dönemin ulaşım ve servis düzenine dair önemli ipuçları sunuyor.
Devam eden kazılarla birlikte 1700 yıllık bu sıra dışı yapının işleyişine dair yeni sırların aydınlatılması bekleniyor. Çalışmalar tamamlandıkça hem hamamın kullanım planının hem de sarayla bağlantı ağının daha net ortaya çıkması öngörülüyor.
SIKÇA SORULAN SORULAR
Hipokaust nedir?
Hipokaust, Romalılar tarafından geliştirilen bir yerden ısıtma sistemidir. Ocakta ısıtılan sıcak hava, zeminin altındaki boşluklarda dolaştırılarak yapının tamamını ısıtır.
Vrelo–Šarkamen yerleşkesi hangi döneme aittir?
Vrelo–Šarkamen yerleşkesinin MS 4. yüzyılın başlarında inşa edildiği belirlenmiştir. Alan, Roma İmparatorluğu'nun Tetrarşi dönemindeki yöneticilerinden Maximinus Daia ile ilişkilendirilmektedir.
Vrelo–Šarkamen hamamını farklı kılan özellik nedir?
Hamamın, anıtsal bir imparatorluk sarayının dev köşe kulesinin içine dairesel biçimde inşa edilmiş olması eşsiz kabul ediliyor. Araştırmalara göre Roma İmparatorluğu sınırları içinde bu şekilde bir kule içine hamam yapılmasının bilinen doğrudan başka bir örneği yok.
Vrelo–Šarkamen'de daha önce ne bulunmuştu?
Yaklaşık 30 yıl önce aynı bölgedeki imparatorluk mozolesinde değerli altın takılar bulunmuştu. Bu mezar, Maximinus Daia'nın ailesiyle ilişkilendirilmişti.