Araştırmacılar, Çin'in Xinjiang bölgesinde yaklaşık 385 milyon yıl öncesine tarihlenen dünyanın en eski kehribarını buldu. Bu kehribarlar, tohumlu bitkilerin ortaya çıkışından önceki bir dönemde erken damarlı bitkilerin reçine üretebildiğini gösteriyor.
Uluslararası bir araştırma ekibi, Çin'de yaptığı kazılarda bugüne kadar bilinen en eski kehribar örneklerini ortaya çıkardı. Yaklaşık 385 milyon yıl öncesine tarihlenen bu minik parçalar, karasal bitkilerin evrimine dair köklü bir varsayımı da değiştirdi.
Kehribar genellikle ağaç reçinelerinin fosilleşmesiyle oluşur ve bilinen geçmişi çoğunlukla tohumlu bitkilerin yaygınlaştığı dönemlere dayanır. Ancak yeni keşif, reçine üretiminin bu bitkilerden çok daha önce gerçekleştiğini kanıtladı.
DÜNYANIN EN ESKİ KEHRİBARI NEREDE BULUNDU?
Dünyanın en eski kehribarı, Çin'in Xinjiang bölgesindeki Hujiersite Formasyonu'na ait bir kömür damarında bulundu.
Araştırma ekibi, örnekleri Çin'in kuzeybatısındaki Xinjiang bölgesinde yer alan Hujiersite Formasyonu'ndaki kömür damarlarından topladı. Bölgeden çıkarılan yaklaşık 10 kilogram kömür üzerinde yapılan sistematik incelemeler, yüzlerce minik reçine parçasının ortaya çıkmasını sağladı.
Bu parçaların büyük çoğunluğu yalnızca 0,1 ila 0,5 milimetre arasında değişen boyutlara sahipken, en büyük örnekler yaklaşık 1,5 milimetreye ulaşıyor. Bu haliyle kehribarlar, çıplak gözle zor seçilebilecek kadar küçük.
385 MİLYON YILLIK KEHRİBAR PARÇALARI NASIL TESPİT EDİLDİ?
Kehribar örnekleri, ultraviyole ışık altındaki mavi floresansları sayesinde kömürden ayrıştırıldı ve kimyasal analizlerle doğrulandı.
Siyah kömürün içindeki reçine parçalarını fark etmek oldukça güç olduğundan araştırmacılar ultraviyole (UV) ışıktan yararlandı. Kehribar örnekleri UV ışık altında belirgin mavi floresans göstererek çevresindeki koyu renkli kömürden net biçimde ayrıştı.
Ancak bilim insanları yalnızca görsel tespitle yetinmedi. Parçaların gerçekten fosilleşmiş reçine olup olmadığını doğrulamak için Fourier dönüşümlü kızılötesi spektroskopisi (FTIR) ve gaz kromatografisi-kütle spektrometrisi (GC-MS/MS) yöntemleri kullanıldı.
Yapılan ileri kimyasal analizler, örneklerin organik bileşiminin bitki reçinesiyle tam uyumlu olduğunu ve herhangi bir kontaminasyona işaret etmediğini gösterdi.
385 MİLYON YILLIK KEHRİBAR HANGİ BİTKİLERCE ÜRETİLDİ?
Kimyasal analizler, kehribarın tohumlu bitkilerden önce yaşamış erken damarlı bitkilerce üretildiğini gösteriyor.
Kimyasal analizlerin en dikkat çekici sonucu, örneklerin bileşiminin günümüzdeki açık tohumlu bitkilerin (gymnospermler) reçinesine olan güçlü benzerliği oldu.
Fakat dönemin jeolojik kayıtları, tohumlu bitkilerin Orta Devoniyen'de henüz ortaya çıkmadığını gösteriyor. Bu nedenle araştırmacılar, reçineyi üreten canlıların progymnospermler veya ağaçsı likofitler gibi daha ilkel damarlı bitkiler olduğunu düşünüyor.
Bu bulgu, reçine üretiminin evrimsel kökeninin sanılandan çok daha eskiye dayandığını ortaya koyması bakımından büyük önem taşıyor.
DÜNYANIN EN ESKİ KEHRİBARININ YAŞI NASIL BELİRLENDİ?
Kehribarın yaşı doğrudan ölçülmedi; bulunduğu kömür tabakasının jeolojik yaşı ve fosil kanıtları, yaklaşık 385 milyon yıl öncesine (Orta Devoniyen) işaret ediyor.
Kehribar parçalarından doğrudan radyometrik yaş tayini yapılmadı. Örneklerin içinde bulunduğu kömür tabakasının jeolojik konumu ve tabakada yer alan fosil topluluğu, katmanın Orta Devoniyen dönemine ait olduğunu gösterdi.
Orta Devoniyen'in yaklaşık 385 milyon yıl öncesine denk gelmesi, kehribarın da bu yaşta olduğu sonucunu veriyor. Dolaylı tarihleme yöntemi, örneklerin kesin yaşını doğrudan söylemese de bulundukları katmanın yaşı hakkında güçlü bir kanıt sunuyor.
Bu tarih, daha önce ABD'de bulunmuş ve yaklaşık 320 milyon yıllık olduğu düşünülen kehribar kaydını yaklaşık 65 milyon yıl geride bırakıyor.
KEHRİBAR KEŞFİ NEDEN ÖNEMLİ?
Keşif, bitkilerin reçine üretme kapasitesinin düşünülenden çok daha eski olduğunu kanıtladı ve karasal bitki evrimine ışık tuttu.
385 milyon yıllık kehribar, dinozorların ortaya çıkışından yaklaşık 140-150 milyon yıl öncesine tarihleniyor. Bu da keşfi, yaşam tarihinin çok erken bir dönemine ışık tutan bir pencere haline getiriyor.
Reçine, bitkilerin yaralanma veya dış etkenlere karşı salgıladığı karmaşık bir savunma bileşiğidir. Devoniyen döneminde bu kapasiteye sahip bitkilerin varlığı, karasal ekosistemlerde bitkilerin hayatta kalma stratejilerinin tahmin edilenden daha önce geliştiğini gösteriyor.
Bilim insanları, bu keşif sayesinde reçine üretiminin bitkilere yaraları hızlı kapatma ve çevresel tehditlere karşı korunma avantajı sağladığını, bu özelliğin evrimsel olarak çok eskiye uzandığını daha net biçimde değerlendiriyor.
SIKÇA SORULAN SORULAR
Dünyanın en eski kehribarı kaç yaşında?
Çin'de bulunan kehribar örnekleri yaklaşık 385 milyon yıl öncesine tarihleniyor ve bilinen en eski kehribar kaydını oluşturuyor.
Dünyanın en eski kehribarı nerede bulundu?
Çin'in Xinjiang bölgesindeki Hujiersite Formasyonu'na ait bir kömür damarında bulundu.
Kehribarı hangi bitkiler üretti?
Kimyasal analizler, erken damarlı bitkilerin (progymnospermler veya ağaçsı likofitler) reçine ürettiğini gösteriyor.
Kehribarın yaşı nasıl belirlendi?
Kehribar doğrudan tarihlenmedi; bulunduğu tabakanın jeolojik yaşına ve fosil kanıtlara dayanarak 385 milyon yıl öncesine tarihlendi.