Kaynağa göre Amondawa dilinde zamanı, haftayı, ayı veya yılı genel olarak karşılayan sözcükler bulunmuyor. Topluluk günlük yaşamını saatlerle değil gece-gündüz döngüsü ile yağışlı ve kurak mevsimler gibi doğadaki değişimlere göre düzenliyor.
Amondawa halkı, Brezilya'nın kuzeybatısındaki Amazon bölgesinde yaşayan Uru-Eu-Wau-Wau halkının bir alt grubu olarak tanımlanıyor. Topluluğun dış dünyayla ilk teması 1986 yılında gerçekleşti; kaynakta nüfusunun yaklaşık 150 olduğu belirtiliyor.
Dilbilimci ve antropologların 2011 yılında başlayan araştırmaları, Amondawa dilinde zamanın ölçülebilen ve soyut biçimde konuşulabilen bir kavram olarak ifade edilmediğini ortaya koydu. Ancak bu bulgu, topluluğun olaylardan veya doğal döngülerden bağımsız yaşadığı anlamına gelmiyor.
AMONDAWA HALKI KİMDİR VE NEREDE YAŞIYOR?
Amondawa halkı, Brezilya'nın kuzeybatısındaki Amazon bölgesinde yaşayan Uru-Eu-Wau-Wau halkının bir alt grubudur.
Kaynağa göre Amondawalar dış dünyayla ilk kez 1986 yılında temas kurdu. Topluluğun nüfusu yaklaşık 150 kişi olarak veriliyor ve avcılık, balıkçılık ile çiftçilik gibi geleneksel yaşam biçimlerini sürdürüyor.
Topluluğun dili ve zaman algısı, insan beyninin zamanı algılayışının evrensel mi yoksa kültürel olarak mı şekillendiği yönündeki tartışmalarda referans gösterilen başlıklardan biri haline geldi. Araştırmacılar, bu dilsel ve bilişsel yapının belgelenmesi için çalışmalarını sürdürüyor.
- Yaşadığı bölge: Brezilya'nın kuzeybatısındaki Amazon bölgesi
- Bağlı olduğu halk: Uru-Eu-Wau-Wau halkının alt grubu
- Dış dünyayla ilk temas: 1986
- Kaynakta belirtilen yaklaşık nüfus: 150
- Geçim biçimleri: Avcılık, balıkçılık ve çiftçilik
AMONDAWA DİLİNDE ZAMAN, HAFTA, AY VE YIL KELİMELERİ VAR MI?
Kaynağa göre Amondawa dilinde zaman, hafta, ay ve yıl gibi genel zaman dilimlerini karşılayan kelimeler bulunmuyor.
Portsmouth Üniversitesi dilbilimcileri ve antropologlarının yürüttüğü, 2011 yılında başlayan araştırmalarda, dilde “zaman” kavramını karşılayan bir sözcüğün de yer almadığı ifade edildi. İnceleme, zamanın sayılabilen veya ölçülebilen soyut bir olgu olarak dilde nasıl kurulduğuna odaklandı.
Araştırma ekibinden Profesör Chris Sinha, kaynakta yer verilen değerlendirmesinde en az bir dil ve kültürde zamanın ölçülebilen, sayılabilen ya da soyut biçimde konuşulabilen bir şey olarak ele alınmadığının söylenebileceğini belirtti. Sinha'nın açıklamasına göre bu durum, Amondawa halkının “zamanın dışında” yaşadığı anlamına gelmiyor; topluluk daha çok olayların yön verdiği bir dünya içinde yaşıyor.
Kaynakta, birçok kültürde geçmişin geride, geleceğin ise ileride konumlandırıldığı; Amondawa dilinde ise zaman ile mekân arasında bu tür bir eşleştirme bulunmadığı da aktarılıyor.
- Kaynakta bulunmadığı belirtilen genel ifadeler: Zaman, hafta, ay ve yıl
- Araştırmanın başladığı yıl: 2011
- Araştırmaya atfedilen kurum: Portsmouth Üniversitesi
AMONDAWA HALKI ZAMANI VE YAŞI NASIL BELİRLİYOR?
Amondawa halkı günlük yaşamını saatlere göre değil, gece-gündüz ve mevsimsel döngüler gibi doğa olaylarına göre düzenliyor; bireylerin yaşı da sayıyla takip edilmiyor.
Kaynağa göre Amondawa bireyleri kaç yaşında olduklarını bilmez veya yaşlarını saymaz. Bir çocuk büyüdüğünde ya da topluluk içindeki rolü değiştiğinde adının değiştirilmesi, yaşamın farklı evrelerini rakamsal yaş yerine ad üzerinden işaretleyen uygulama olarak anlatılıyor.
Günlük hayatın düzenlenmesinde gece ve gündüz ayrımıyla yağışlı ve kurak mevsimler öne çıkıyor. Bu nedenle topluluğun zamanla ilişkisi, saat ve takvim üzerinden kurulan ölçümden çok doğrudan yaşanan olaylar ve doğal döngülerle tanımlanıyor.
Kaynakta ayrıca genç kuşakların çevredeki kasabalarla temas kurması ve Portekizce öğrenmesiyle modern zaman kavramlarının topluluk içine girmeye başladığı belirtiliyor. Bu değişimin dili ve kültürel mirası nasıl etkileyeceğine ilişkin sayısal ya da tarihli ek bir değerlendirme paylaşılmıyor.
- Yaşların sayıyla takip edilmediği belirtiliyor.
- Yaşam evrelerinde ad değişikliği uygulanıyor.
- Günlük düzen gece-gündüz ile yağışlı-kurak mevsimlere göre şekilleniyor.
- Genç kuşakların Portekizce öğrenmesiyle modern zaman kavramlarının etkisi artıyor.
AYMARA HALKI GEÇMİŞİ VE GELECEĞİ NASIL KONUMLANDIRIYOR?
Kaynağa göre And Dağları'nda yaşayan Aymara halkı geçmişi önlerinde, geleceği ise arkalarında tasvir ediyor.
Bu tasvirin gerekçesi olarak geçmişin bilinen ve görülebilen bir alan olması gösteriliyor. Henüz görülmeyen ve bilinmeyen gelecek ise Aymara anlayışında arkada konumlanıyor.
Kaynak, Aymara örneğini Amondawa halkından ayrı olarak zaman algısının farklı kültürlerde değişik biçimlerde kurulabildiğine işaret etmek için veriyor. Aymaralarda zaman kavramının dilde bulunup bulunmadığına ilişkin ise ek bilgi yer almıyor.
SIKÇA SORULAN SORULAR
Amondawa halkı nerede yaşıyor?
Amondawa halkı, Brezilya'nın kuzeybatısındaki Amazon bölgesinde yaşıyor. Kaynağa göre Uru-Eu-Wau-Wau halkının bir alt grubunu oluşturuyor.
Amondawa dilinde zaman kelimesi var mı?
Kaynağa göre Amondawa dilinde “zaman” kavramını karşılayan bir sözcük bulunmuyor. Hafta, ay ve yıl gibi genel zaman dilimleri için de kelime kullanılmadığı belirtiliyor.
Amondawa halkı yaşını biliyor mu?
Kaynağa göre Amondawa bireyleri yaşlarını saymıyor ve kaç yaşında olduklarını bilmiyor. Yaşam evreleri, kişinin büyümesi veya toplumsal rolünün değişmesiyle ad değiştirmesi üzerinden işaretleniyor.
Amondawa halkı günlük yaşamını neye göre düzenliyor?
Topluluk günlük yaşamını saatlere göre değil, gece-gündüz ayrımı ile yağışlı ve kurak mevsimler gibi doğal döngülere göre düzenliyor.
Amondawa halkı dış dünyayla ne zaman temas kurdu?
Kaynağa göre Amondawa halkının dış dünyayla ilk teması 1986 yılında gerçekleşti.