Başkasının esnemesi, psikolojide davranışsal bulaşma olarak tanımlanan otomatik taklit tepkisini tetikleyebilir. Esneme yalnızca görmeyle değil, duymayla veya esneyen birini hayal etmeyle de ortaya çıkabilir; tepkinin görülme olasılığı yorgunluk, dikkat düzeyi ve kişiyle kurulan bağdan etkilenebilir.
Bulaşıcı esneme, bir kişinin davranışını izleyen diğer kişinin farkında olmadan benzer tepki vermesiyle ilişkilendiriliyor. Kaynağa göre beyin, çevredeki sosyal sinyalleri sürekli işlediği için bu tür tepkiler tamamen irade dışı gelişebiliyor.
Bu durum esnemeyle sınırlı değil. Kahkaha atmak, karşıdaki kişi kollarını kavuşturduğunda benzer bir duruşa geçmek ya da sessiz bir ortamda ses tonunu azaltmak da davranışsal bulaşmaya örnek olarak gösteriliyor.
BİRİ ESNEYİNCE NEDEN ESNERİZ: BULAŞICI ESNEME NASIL TETİKLENİR?
Biri esneyince esneme tepkisi, gözlenen eylemin beyin tarafından otomatik işlenmesi ve taklit edilmesiyle tetiklenebilir.
Psikoloji literatüründe kaynakta “davranışsal bulaşma” olarak anılan bu açıklama, bir kişide görülen eylemin başka bir kişi tarafından istemsiz biçimde tekrar edilmesini ifade ediyor. Bu nedenle esneme, yalnızca kişinin kendi uyku ihtiyacı veya yorgunluğuyla bağlantılı tek başına bir tepki olarak ele alınmıyor.
Kaynağa göre esneme eylemi, birini esnerken görmenin yanı sıra esnemeyi duymakla da başlayabiliyor. Esneyen bir kişiyi yalnızca hayal etmek de bazı durumlarda bu tepkiyi tetikleyebiliyor. Bu örnekler, sosyal çevreden gelen görsel ve işitsel uyaranların istemsiz davranışlar üzerindeki etkisine işaret ediyor.
Beynin çevresindeki sosyal sinyalleri kesintisiz taraması, bu tür taklit tepkilerinin irade dışı gelişebilmesinin çerçevesini oluşturuyor. Dolayısıyla kişi esnemeyi bilinçli olarak seçmeden de başkasının davranışına benzer bir karşılık verebiliyor.
- Birini esnerken görmek esnemeyi tetikleyebilir.
- Esneme sesini duymak da tetikleyici olabilir.
- Esneyen birini hayal etmek, kaynakta tetikleyiciler arasında sayılıyor.
- Kahkaha, duruş ve ses tonundaki uyum da davranışsal bulaşmaya örnek gösteriliyor.
BİRİ ESNEYİNCE NEDEN ESNERİZ, BU TEPKİ EMPATİ ANLAMINA MI GELİR?
Bulaşıcı esneme sosyal duyarlılık ve empatiyle ilişkili olabilir; ancak birinin esnemesine karşılık vermemek empati eksikliği anlamına gelmez.
Kaynakta uzmanların bulaşıcı esnemenin sosyal duyarlılık ve empati becerisiyle ilişkili olabileceğini belirttiği aktarılıyor. Bununla birlikte bu ilişki, her durumda esnemenin kesin bir empati ölçüsü olduğu anlamına gelmiyor.
Bir kişi başkasının esnemesinden etkilenmeyebilir. Kaynağa göre tepkinin ortaya çıkması o andaki dikkat seviyesine, yorgunluğa ve karşıdaki kişiyle kurulan bağa göre değişiklik gösterebiliyor. Bu nedenle esnememek üzerinden kişilik ya da empati düzeyine ilişkin kesin bir sonuç çıkarmak doğru değil.
Vücut zaten yorgunken, uykusuzluk yaşanırken veya enerji düşüklüğü hissedildiğinde başkasının esnemesi görsel bir tetikleyici işlevi görebiliyor. Bu çerçevede bulaşıcı esneme, basit bir bilinçli taklitten çok sosyal uyaranlar ve kişinin o anki durumu ile bağlantılı istemsiz bir tepki olarak açıklanıyor.
- Esnememek, tek başına empati eksikliği göstermez.
- Dikkat düzeyi tepkinin değişmesinde etkili olabilir.
- Yorgunluk, uykusuzluk ve düşük enerji esnemeyi tetikleyen koşullar arasında aktarılıyor.
- Kişiler arasındaki bağ, bulaşıcı esneme tepkisini etkileyebilir.
SIKÇA SORULAN SORULAR
Bulaşıcı esneme nedir?
Bulaşıcı esneme, bir kişide gözlemlenen esneme davranışının başka bir kişide istemsiz olarak ortaya çıkmasıdır. Kaynakta bu durum davranışsal bulaşma kapsamında açıklanıyor.
Başkasının esnemesini duymak da esnetir mi?
Evet, kaynakta esneme eyleminin yalnızca görmeyle değil, esnemeyi duymakla da tetiklenebileceği belirtiliyor. Esneyen birini hayal etmek de tetikleyici olabilir.
Biri esneyince esnememek empati eksikliği mi demektir?
Hayır, esnememek doğrudan empati eksikliği anlamına gelmez. Tepki; dikkat seviyesi, yorgunluk durumu ve karşıdaki kişiyle olan bağa göre değişebilir.
Yorgunluk bulaşıcı esnemeyi etkiler mi?
Evet, kaynakta yorgunluk, uykusuzluk ve enerji düşüklüğünün başkasının esnemesini daha etkili bir tetikleyici hâline getirebildiği aktarılıyor.