Liman Tepe kazılarında bu yıl yaklaşık 5 bin yıllık yerleşimin sokakları, "uzun evler" olarak adlandırılan yapıları, surları ve taş kanallardan oluşan su sistemi üzerinde çalışıldı. Uzun evlerin girişinde zemine sabitlenmiş büyük çömlekler bulunurken, deniz altında limanın mendirek yapısının tarihini belirlemek için yeni sondajlar gerçekleştirildi. Kazılar 1992 yılında başladı ve 2020 yılından bu yana Prof. Dr. Vasıf Şahoğlu başkanlığında sürdürülüyor.
İzmir'deki Liman Tepe kazıları Ankara Üniversitesi adına yürütülüyor ve çalışmalar Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Ankara Üniversitesi'nin destekleriyle sürdürülüyor. Alanda 35 kişilik bir ekip, Urla'nın 7 bin yıllık geçmişini aydınlatmak için görev yapıyor. Araştırmalar yalnızca karadaki antik yerleşimi değil, 2000 yılından bu yana incelenen deniz altındaki limanı da kapsıyor.
Bu yılki çalışmalarda yaklaşık 5 bin yıllık yerleşimin sokakları, uzun evleri, surları ve su sistemi ele alındı. Kazı Başkanı Prof. Dr. Vasıf Şahoğlu, içinde bulundukları bölümün günümüzden 5 bin yıl geriye gittiğini belirterek surlarla çevrili bir şehrin sokağında bulunduklarını söyledi.
LİMAN TEPE KAZILARINDA BU YIL NE BULUNDU?
Liman Tepe kazılarında bu yıl yaklaşık 5 bin yıllık yerleşimin sokakları, "uzun evler" olarak adlandırılan yapıları, surları ve su sistemi üzerinde çalışıldı; deniz altında ise limanın mendirek yapısının tarihini belirlemek amacıyla yeni araştırmalar yapıldı.
Ankara Üniversitesi adına yürütülen kazılarda yalnızca karadaki antik yerleşim değil, 2000 yılından bu yana araştırılan deniz altındaki liman da inceleniyor. Türkiye'nin ilk su altı liman kazılarının gerçekleştirildiği Liman Tepe'de 35 kişilik ekip, Urla'nın 7 bin yıllık geçmişini aydınlatmak için çalışıyor.
Kazı Başkanı Prof. Dr. Vasıf Şahoğlu, içinde bulundukları bölümün günümüzden 5 bin yıl geriye gittiğini belirterek şunları söyledi: "Şu an içinde bulunduğumuz kısım günümüzden 5 bin yıl geriye gidiyor. Surlarla çevrili bir şehrin içindeyiz. Sağımızda ve solumuzda 'uzun evler' dediğimiz yapılar var. Biz bugün aslında günümüzden 5 bin yıl önce kullanılan bir sokağın içerisindeyiz."
Bu yılki çalışmalar kapsamında karadaki yerleşimin yanı sıra deniz altındaki limanda da araştırma yürütüldü. Şahoğlu, taşlık mendirek yapısının farklı noktalarında sondajlar gerçekleştirdiklerini belirterek amaçlarının bu mendireğin ne zaman inşa edildiğini ve ne kadar süre kullanıldığını net olarak ortaya koymak olduğunu ifade etti.
- Yaklaşık 5 bin yıllık surlarla çevrili yerleşim ve sokak
- "Uzun evler" olarak adlandırılan yapılar
- Teraslar arasında taşlarla oluşturulmuş su kanalları ve drenaj sistemi
- Uzun evlerin giriş bölümünde zemine sabitlenmiş büyük çömlekler
- Deniz altındaki limanın taşlık mendirek yapısında yapılan sondajlar
LİMAN TEPE'DEKİ 5 BİN YILLIK SU SİSTEMİ NASIL ÇALIŞIYORDU?
Liman Tepe'de ortaya çıkarılan su sistemi, farklı kotlardaki teraslar arasında taşlarla oluşturulmuş kanallardan oluşuyor; kazı ekibi bunun akan yağmur sularını belirli bir yere yönlendiren bir drenaj sistemi olabileceğini değerlendiriyor.
Kazı Başkanı Prof. Dr. Vasıf Şahoğlu, bu yılki çalışmaların en dikkat çekici keşiflerinden birinin antik yerleşmede ortaya çıkarılan su sistemi olduğunu söyledi. Şahoğlu, farklı kotlardaki teraslar arasında taşlarla oluşturulmuş kanallar tespit ettiklerini anlatarak şu değerlendirmeyi yaptı: "Taşlarla kanallar yapmışlar ve o kanalların içerisinden sular akıyor. İçme suyuyla ilgili olmayabilir. Yerleşimin ortasına doğru derinleşen bir yapı olduğu için akan yağmur sularını belli bir yere kanalize etmek amacıyla yapılmış olabileceğini düşünüyoruz. Terasların arasında taşlarla inşa edilmiş bir drenaj sistemi var. Batı Anadolu'da pek bilmediğimiz, Ege'de de çok az örneği bulunan bir sistem. Bunu daha ayrıntılı inceleyeceğiz."
Kazı başkanının ifadelerine göre sistemin içme suyuyla ilgili olup olmadığı henüz netleşmedi. Yapının, yerleşimin ortasına doğru derinleşen bir kurguya sahip olması nedeniyle yağmur sularının yönlendirilmesi amacıyla inşa edilmiş olabileceği değerlendiriliyor.
LİMAN TEPE'DEKİ UZUN EVLER KAÇ METREYDİ VE NE İÇİN KULLANILIYORDU?
Liman Tepe'de ortaya çıkarılan uzun evler 25 metreden uzun ve yaklaşık 5 metre genişliğinde; kazı başkanına göre bu yapılar Ege'de söz konusu dönem için bilinen en büyük yapılar arasında yer alıyor ve hem barınma hem üretim amacıyla kullanılıyordu.
Prof. Dr. Vasıf Şahoğlu, Liman Tepe'nin yaklaşık 4 bin 500-5 bin yıl öncesine tarihlenen döneminde surlarla çevrili güçlü bir yerleşim bulunduğunu belirtti. Kazılarda ortaya çıkarılan uzun evlerin Ege'de bu dönem için bilinen en büyük yapılar arasında olduğunu söyleyen Şahoğlu, yapıların 25 metreden uzun ve yaklaşık 5 metre genişliğinde olduğunu kaydetti.
Şahoğlu, bu yapılarda yalnızca gündelik hayatın sürmediğini, üretimin de yapıldığını anlatarak şunları ifade etti: "Bir evde maden üretildiğini biliyoruz. İnsanlar orada hem yaşıyor hem madencilik yapıyor. Yanındaki evde ise tekstil üretimine ilişkin dokumacılık ağırlıkları buluyoruz. Bu nedenle bunları 'atölye-ev' olarak tanımlayabiliriz. Hem günlük yaşamın hem de üretimin sürdüğü mekanlar."
- Yapıların uzunluğu: 25 metreden fazla
- Yapıların genişliği: yaklaşık 5 metre
- Yerleşimin tarihlendirildiği dönem: yaklaşık 4 bin 500-5 bin yıl önce
- Üretim izleri: bir evde madencilik, yanındaki evde tekstile ilişkin dokumacılık ağırlıkları
LİMAN TEPE'DE UZUN EVLERİN KAPISINDAKİ DEV ÇÖMLEKLER NE İÇİN KULLANILIYORDU?
Liman Tepe'deki uzun evlerin giriş bölümünde zemine sabitlenmiş büyük çömlekler bulundu; kazı başkanına göre bunlar su, tahıl ya da başka ürünlerin depolanması için kullanılmış olabilir, ancak içerikleri henüz kesin olarak bilinmiyor.
Kazılarda yaklaşık 5 bin yıllık uzun evlerde yeni veriler elde edildi. Evlerin giriş bölümünde zemine sabitlenmiş büyük çömlekler bulunduğunu anlatan Prof. Dr. Vasıf Şahoğlu, bunların su, tahıl ya da başka ürünlerin depolanması için kullanılmış olabileceğini belirtti. Şahoğlu, sabit bir çömlek bulunduğunda sıvı ya da katı bir malzemenin depolandığının düşünüldüğünü, ilk akla gelenlerden birinin su olduğunu söyledi.
Çömleklerden alınacak örneklerin uzmanlar tarafından inceleneceğini ifade eden Şahoğlu, izlenecek yöntemi şöyle anlattı: "Sabit bir çömlek bulduğumuz zaman sıvı ya da katı bir malzemenin depolandığını düşünüyoruz. İlk akla gelenlerden biri su. Ancak içinden toprak örnekleri toplayacağız. Botanikçiler inceleyecek, yanmış tohumlar varsa bize ne saklandığı konusunda bilgi verecek. Mikromorfolojik araştırmalarla gözümüzle göremediğimiz kalıntılardan bile içindeki malzemeyi anlamaya çalışacağız."
LİMAN TEPE KAZILARI NE ZAMAN BAŞLADI VE KİM YÜRÜTÜYOR?
Liman Tepe kazıları 1992 yılında Prof. Dr. Hayat Erkanal başkanlığında başladı; 2020 yılından bu yana kazıları Prof. Dr. Vasıf Şahoğlu yürütüyor.
Kazı Başkanı Prof. Dr. Vasıf Şahoğlu, kazıların 1992 yılında Prof. Dr. Hayat Erkanal başkanlığında başladığını, 2020 yılından bu yana ise kendi başkanlığında sürdüğünü söyledi. Şahoğlu, Ankara Üniversitesi Deniz Arkeolojisi Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü ve Liman Tepe Kazı Başkanı olarak görev yapıyor. Alanda 35 kişilik bir ekip çalışıyor.
Kazılar, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Ankara Üniversitesi'nin destekleriyle sürdürülüyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi de arkeolojik mirasın gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla kazı çalışmalarına desteğini sürdürüyor. Belediyenin 2026 yılı destek programında yer alan 16 arkeolojik kazıya toplam 19 milyon 665 bin 625 lira kaynak sağlanıyor.
- Kazıların başlangıç yılı: 1992
- İlk kazı başkanı: Prof. Dr. Hayat Erkanal
- 2020'den bu yana kazı başkanı: Prof. Dr. Vasıf Şahoğlu
- Kazı ekibi: 35 kişi
- Destekleyen kurumlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ankara Üniversitesi, İzmir Büyükşehir Belediyesi
- İzmir Büyükşehir Belediyesi 2026 destek programı: 16 arkeolojik kazıya toplam 19 milyon 665 bin 625 lira
LİMAN TEPE EGE ADALARIYLA TİCARETİ NE ZAMAN KURDU?
Liman Tepe'de Kiklad Adaları'ndan geldiği belirlenen seramikler, yerleşimin yaklaşık 4 bin 500 yıl önce Ege adalarıyla deniz aşırı bağlantı kurduğunu gösteriyor; 7 bin yıl öncesine ait tabakalarda ise Melos Adası kökenli obsidyen bulundu.
Kazılarda Kiklad Adaları'ndan geldiği belirlenen seramik örneklerine ulaşıldı. Bu buluntuların Anadolu'da çok az merkezde görüldüğünü belirten Prof. Dr. Vasıf Şahoğlu, Kiklad Adaları'nda üretilerek deniz yoluyla Liman Tepe'ye ulaştırılan seramik kapların bulunduğunu, bu kaplarda zeytinyağı veya şarap gibi ürünlerin taşınmış olabileceğini ancak içeriklerinin kesin olarak bilinmediğini söyledi. Şahoğlu'na göre bu buluntular, Liman Tepe'nin yaklaşık 4 bin 500 yıl önce Ege adalarıyla deniz aşırı bağlantı kurduğunu ve yerleşimin önemli bir liman ve ticaret merkezi olduğunu ortaya koyuyor.
Deniz bağlantısının daha eskiye uzandığını vurgulayan Şahoğlu, 7 bin yıl öncesine ait tabakalarda Melos Adası kökenli obsidyen bulunduğunu belirtti. Volkanik cam olan obsidyenin metal kullanımından önce kesici alet üretiminde son derece değerli olduğunu ifade eden Şahoğlu şunları söyledi: "7 bin yıl önce Melos Adası'ndan gelen obsidyen örneklerimiz var. İnsanlar denizleri aşıp bu malzemeyi buraya getirmeyi başarıyor. Hatta küçük bir atölye bulduk. Belki büyük parçalar halinde getirip burada işleyerek aletlere dönüştürüyorlardı. Liman Tepe'nin yüzü hep denize dönük."
Liman Tepe'yi Türkiye arkeolojisi açısından özel kılan bir başka unsur, çalışmaların kara ile sınırlı kalmaması. Deniz altı kazılarının 2000 yılından bu yana sürdüğünü belirten Şahoğlu, Türkiye'deki ilk su altı liman kazılarının Liman Tepe'de gerçekleştirildiğini söyledi.
- Kiklad Adaları'ndan gelen seramik kaplar (yaklaşık 4 bin 500 yıl önce)
- Melos Adası kökenli obsidyen (yaklaşık 7 bin yıl önce)
- Obsidyenin işlendiği değerlendirilen küçük bir atölye
- 2000 yılından bu yana sürdürülen deniz altı kazıları
SIKÇA SORULAN SORULAR
Liman Tepe kazılarında 5 bin yıllık ne bulundu?
Liman Tepe'de bu yıl yaklaşık 5 bin yıllık yerleşimin sokakları, "uzun evler" olarak adlandırılan yapıları, surları ve su sistemi üzerinde çalışıldı. Ayrıca uzun evlerin giriş bölümünde zemine sabitlenmiş büyük çömlekler bulundu.
Liman Tepe kazıları hangi kurum tarafından yürütülüyor?
Liman Tepe kazıları Ankara Üniversitesi adına yürütülüyor ve Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Ankara Üniversitesi'nin destekleriyle sürdürülüyor. Alanda 35 kişilik bir ekip görev yapıyor.
Liman Tepe'deki uzun evler kaç metre?
Uzun evler 25 metreden uzun ve yaklaşık 5 metre genişliğinde. Kazı Başkanı Prof. Dr. Vasıf Şahoğlu, bu yapıların Ege'de söz konusu dönem için bilinen en büyük yapılar arasında yer aldığını belirtiyor.
Liman Tepe'de bulunan dev çömleklerin içinde ne vardı?
Çömleklerin içinde ne saklandığı henüz kesin olarak bilinmiyor. Kazı ekibi, çömleklerden toprak örnekleri toplayıp botanik ve mikromorfolojik incelemelerle içeriği belirlemeyi planlıyor.
Türkiye'nin ilk su altı liman kazısı nerede yapıldı?
Türkiye'nin ilk su altı liman kazıları Liman Tepe'de gerçekleştirildi. Deniz altı kazıları 2000 yılından bu yana sürdürülüyor ve bu yıl limanın taşlık mendirek yapısının tarihlendirilmesine yoğunlaşıldı.
İzmir Büyükşehir Belediyesi 2026'da kaç arkeolojik kazıya destek veriyor?
İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin 2026 yılı destek programında yer alan 16 arkeolojik kazıya toplam 19 milyon 665 bin 625 lira kaynak sağlanıyor.