Masuleh, İran'da dağ yamacına kurulu tarihî bir yerleşimdir; eğimli arazi nedeniyle alt sıradaki evlerin çatıları üst sıradaki evler için avlu, bahçe ve yaya yolu olarak kullanılır. Kaynağa göre köyde motorlu araçların girişi tamamen yasaktır ve ulaşım dar sokaklar, merdivenler ile yük taşımaya uygun küçük rampalardan sağlanır.
Masuleh'in günümüzdeki yerleşim düzeni, iklim koşulları ile dağlık coğrafyanın etkisiyle şekillendi. Ahşap, kerpiç ve taştan yapılan iki ve üç katlı yapılar, yaklaşık 60 derecelik dik eğim üzerindeki doğal kayalara oturtuluyor.
Köyün mimarisi yalnızca konutlardan oluşan bir düzen sunmuyor. Çatılar, farklı kotlardaki evler arasında ortak kullanım alanına dönüşürken; kıvrımlı merdivenler ve dar geçitler yerleşimin bölümlerini birbirine bağlıyor.
MASULEH KÖYÜNÜN ÇATILARI NEDEN SOKAK OLARAK KULLANILIYOR?
Masuleh köyünde alt sıradaki evlerin çatıları, üst sırada bulunan evlerin avlusu, bahçesi veya yaya yolu olarak kullanılıyor.
Bu düzen, yerleşimin dik dağ yamacındaki katmanlı yapısından kaynaklanıyor. Köyde belirli sınırlarla ayrılmış kamusal alanlar yerine, evlerin çatıları farklı seviyelerde yaşayanların kullandığı ortak alanlara dönüşüyor.
Kıvrımlı merdivenler ve dar sokaklar, teras niteliğindeki bu çatıları birbirine bağlıyor. Böylece Masuleh, çok katlı ancak birbirine bağlı büyük bir kamusal alan görünümü kazanıyor. Dar merdivenlerin yanında yer alan küçük rampaların ise yerel halkın yük taşımada kullandığı el arabalarına uygun biçimde tasarlandığı aktarılıyor.
Yapıların konumu da iklim koşulları gözetilerek belirlenmiş. Kaynağa göre daha alçak kesimler sel riski taşırken, daha yüksek noktalar sert kış koşulları nedeniyle yaşam için elverişli görülmedi. Mevcut yükseklik sayesinde evlerin güneş ışığından yararlandığı ve sert rüzgârlardan korunduğu belirtiliyor.
- Alt evlerin çatıları üst kotlardaki evler için yaya yolu, avlu ve bahçe işlevi görüyor.
- Merdivenler ve dar geçitler terasları birbirine bağlıyor.
- Küçük rampalar, yük taşımada kullanılan el arabalarına göre düzenlenmiş durumda.
MASULEH KÖYÜNE ARAÇLAR NEDEN GİREMİYOR?
Masuleh'te motorlu araçların girişi, dar sokaklar ve yaya kullanımına göre kurulmuş mimari düzen nedeniyle yasaktır.
Kaynakta, Masuleh'in İran'da motorlu araçların girmesinin tamamen yasak olduğu tek yerleşim yeri unvanını taşıdığı ifade ediliyor. Köy içindeki ulaşım, araç yolları yerine merdivenler, dar geçitler, çatılar ve teraslar üzerinden yürütülüyor.
Bu düzenin temelinde yerleşimin eğimli arazi üzerindeki yapısı bulunuyor. Yaklaşık 60 derecelik eğimde bulunan iki ve üç katlı evlerin arasında araçların geçebileceği genişlikte sokaklar yer almıyor. Bu nedenle yaya dolaşımı köy yaşamının ana ulaşım biçimini oluşturuyor.
Evler ahşap, kerpiç ve taş kullanılarak inşa edilmiş. Doğal kayalar üzerine kurulan temeller ile dağ yamacına dayanan ve kaynakta “dağ duvarı” olarak anılan destek sistemlerinin, yapılara depremlere karşı direnç kazandırdığı belirtiliyor.
- Motorlu araçların köye girişinin yasak olduğu belirtiliyor.
- Yerleşim içi dolaşım yaya yolları, merdivenler ve teraslar üzerinden yapılıyor.
- Yapılar doğal kayalar üzerindeki temeller ve destek sistemleriyle dağ yamacına uyum sağlıyor.
MASULEH KÖYÜNÜN TARİHİ VE UNESCO SÜRECİ NEDİR?
Masuleh'in geçmişi, bugünkü yerleşimin yaklaşık 6 kilometre kuzeybatısındaki eski yerleşim alanına dayanıyor; köyün UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınması için süreç devam ediyor.
Kaynağa göre günümüzdeki Masuleh'in tarihsel kökeni, İpek Yolu üzerinde bulunan ve geçmişte Khortab ya da Masalar adıyla anılan yerleşime uzanıyor. Demir madeni çevresinde gelişen bu eski köy, zamanla bölgenin önemli demircilik ve ticaret merkezlerinden biri haline geldi.
Yıkıcı bir veba salgını ve şiddetli depremlerin ardından halkın ilk yerleşimi kademeli biçimde terk ederek bugünkü konuma taşındığı aktarılıyor. İlk yerleşim alanı günümüzde “Kohneh Masuleh” yani Eski Masuleh adıyla anılıyor.
Masuleh'in yapılarının eğitimli mimarlardan ziyade, yüzyıllar boyunca bölgede yaşayan yerel halk tarafından inşa edildiği belirtiliyor. Köyün merkezinde geleneksel zanaatların sürdürüldüğü tarihî bir çarşı bulunuyor. Her yıl binlerce turistin ziyaret ettiği ifade edilen yerleşimin UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dahil edilmesine yönelik süreç ise kaynakta devam eden bir çalışma olarak yer alıyor.
- Eski yerleşim alanı, bugünkü Masuleh'in yaklaşık 6 kilometre kuzeybatısında bulunuyor.
- Eski köyün İpek Yolu üzerinde demircilik ve ticaret merkezi olarak geliştiği aktarılıyor.
- Halkın veba salgını ve depremlerden sonra bugünkü yerleşime taşındığı belirtiliyor.
- UNESCO Dünya Mirası Listesi için sürecin devam ettiği ifade ediliyor.
SIKÇA SORULAN SORULAR
Masuleh köyü hangi ülkede bulunuyor?
Kaynak metinde Masuleh, İran'da bulunan tarihî bir yerleşim olarak tanımlanıyor.
Masuleh'te evlerin çatılarında yürünür mü?
Evet. Kaynağa göre alt sıradaki evlerin çatıları, üst kotlardaki evler için yaya yolu, avlu veya bahçe olarak kullanılıyor.
Masuleh'in eski yerleşim alanı nerededir?
Eski yerleşim alanı, bugünkü Masuleh'in yaklaşık 6 kilometre kuzeybatısında bulunuyor. Bu alan Kohneh Masuleh, yani Eski Masuleh olarak anılıyor.
Masuleh UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde mi?
Kaynakta Masuleh'in UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dahil edilmesi için sürecin devam ettiği belirtiliyor. Listede yer aldığına ilişkin kesin bir bilgi verilmedi.