Emeklilik için gereken prim gün sayısını tamamlayamayan vatandaşların gündemi yeniden şekillendi. EYT düzenlemesinden yararlanamayanlar, düşük prim günüyle emekli olmanın yollarını ararken, eski sigorta başlangıçlıların yakından takip ettiği 3600 prim günüyle kısmi emeklilik seçeneği öne çıkıyor.
Ancak bu yolda yalnızca prim gününü doldurmak yeterli görülmüyor. Sigorta başlangıç tarihi, sigortalılık süresi ve yaş şartı birlikte devreye giriyor. Aynı hesap içinde, SGK maaşının üzerine Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), Otomatik Katılım Sistemi (OKS) ve ileride uygulanması beklenen Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi'nin (TES) ikinci gelir oluşturma potansiyeli de araştırılıyor.
3600 GÜN ŞARTINDA YAŞ VE SÜRE DE BELİRLEYİCİ
3600 günle kısmi emeklilik hesabı, sigortalının ilk işe giriş tarihine göre değişiyor. Kaynakta yer alan bilgilere göre 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olanlar için 2023'te yürürlüğe giren düzenlemeyle yaş şartında önemli değişiklik yapıldığı; bu tarihten sonra işe başlayanlar için ise yaş ve prim koşullarının kademeli biçimde sürdüğü ifade ediliyor.
Bu kapsamda 15 yıl sigortalılık ve 3600 gün prim şartının hangi sigortalılar için geçerli olduğu, ilk sigorta tescil tarihi ve kadın ile erkek çalışanlar için farklılaşan yaş koşullarıyla birlikte araştırılıyor. Sigortalının şartları hangi tarihte tamamladığı da emeklilik yaşını doğrudan etkiliyor.
Örnek tabloya göre 2000 yılında işe başlayan kişi için SSK'da 7 bin prim günü, Bağ-Kur'da 9 bin gün ve Emekli Sandığı'nda 20 ile 25 yıl arasında hizmet süresi dikkat çekiyor. Yaş kademesi olarak 58 ve 60'ın gösterildiği tabloda kadın ve erkek çalışanlara yönelik farklı uygulamalar bulunuyor.
SGK EMEKLİSİ DE BES’TE BİRİKİM YAPABİLİR Mİ?
İkinci emeklilik sistemi, SGK aylığının yerini almak yerine onu tamamlayan bir birikim olarak öne çıkıyor. Bu sistemlerde düzenli ödemeler kişi adına birikiyor, devlet katkısıyla destekleniyor ve seçilen fonlarda değerlendiriliyor. Aktif çalışma zorunluluğu bulunmuyor; SGK'dan emekli olanlar kendi bütçesine uygun katkı payını belirleyerek sisteme dahil olabiliyor.
Çalışmayanlar için de aynı imkân geçerli görünüyor. Emeklilik sonrası çalışmaya devam edenler, SGK kapsamında ödenen primler nedeniyle ikinci kez SGK emekliliği kazanamasa da BES üzerinden ayrı birikim oluşturabiliyor.
BES’TE EMEKLİLİK İÇİN 10 YIL VE 56 YAŞ ÖRNEĞİ
BES'in avantajlarından biri, SGK'ya kıyasla farklı süre ve yaş koşullarıyla emeklilik hakkı tanıyabilmesi. Kaynakta verilen örnekte, 2000 yılında SGK'ya giriş yapan erkek çalışan için 7 bin prim günü ve 60 yaş şartı bulunuyor. Aynı kişi 2000 yılında BES'e girmişse 10 yıllık süreyi ve 56 yaşını tamamlayarak BES emekliliğine ulaşabiliyor. Bu durumda önce BES'ten, ilerleyen yıllarda SGK'dan emekli olmak üzere iki ayrı gelir kaynağı oluşabiliyor.
Devlet katkısı da birikimi büyüten unsurlar arasında. Örneğin ayda bin lira ödeyen katılımcının hesabına yüzde 20 devlet katkısıyla 200 lira daha ekleniyor. Ödenen katkı payları ve devlet katkısı fonlarda değerlendirildiği için emeklilik dönemindeki toplam birikim yalnızca yatırılan ana paradan oluşmuyor.
BES'e girişte yaş sınırının bulunmaması da sistemi uzun vadeli birikim için önemli hale getiriyor. 18 yaşından küçükler velileri aracılığıyla sisteme katılabiliyor; erken başlayan birikimlerin zaman içinde daha yüksek fon büyüklüğüne ulaşma potansiyeli bulunuyor.
OKS’DE YÜZDE 3 KESİNTİ, TES’TE ÜÇLÜ KATKI
Çalışanların ikinci emeklilik için kullanabileceği yollardan biri de otomatik katılım. Mevcut uygulamada maaştan her ay en az yüzde 3 kesinti yapılarak bireysel emeklilik hesabında birikim oluşturuluyor. Çalışanların sistemden ayrılma imkânı da bulunuyor; kesintiler uzun vadede emeklilik birikimine dönüşebiliyor.
Gelecekte uygulanması beklenen Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi'nin ise otomatik katılıma benzer bir yapıda ilerlemesi öngörülüyor. Çalışanın katkısına devlet ve işveren katkısının eklenmesi; sistemde belirli bir süre kalma zorunluluğunun bulunması bekleniyor.
BİRİKİM TOPLU VEYA DÜZENLİ ÖDEMEYLE KULLANILABİLİYOR
Emeklilik aşamasına gelen katılımcı için iki seçenek bulunuyor. Biriken tutar ve hak kazanılan devlet katkısı toplu alınabildiği gibi belirli bir dönem düzenli ödeme şeklinde de kullanılabiliyor. Bu tercih, SGK maaşının yanında ek gelir oluşturmak isteyenler için belirleyici oluyor.
Sonuç olarak ikinci emeklilik modeli, SGK aylığının yerine geçen değil, emeklilik döneminde SGK gelirine ek kaynak sağlayan tamamlayıcı bir yapı olarak tanımlanıyor. Çalışanlar, emekliler ve çalışmayanlar, kendi durumlarına uygun seçeneklerle uzun vadeli birikim oluşturabiliyor.