Emeklilik için gerekli şartları tamamlamasına rağmen daha yüksek gelir elde etmek amacıyla çalışmayı sürdüren milyonlarca sigortalının aylık hesabı yeniden gündemde. Mevcut sistemde daha uzun süre çalışmanın bazı sigortalılar açısından bağlanacak aylığı artırmak yerine düşürebilmesi, emeklilik hesabının gözden geçirilmesini tartışmaya açtı.
Yeni Orta Vadeli Program'ın (OVP) sosyal güvenlik başlıkları bu tartışmaya yeni bir boyut ekledi. SGK Başuzmanı İsa Karakaş, Türkiye Gazetesi'ndeki yazısında OVP'nin emeklilik maddelerini değerlendirerek, uzun süre çalışmayı ve yüksek prim ödemeyi teşvik edecek olası hesaplama modelinin ayrıntılarını paylaştı.
OVP'DE EMEKLİLİK HEDEFLERİ VE TAKVİM
Karakaş, yazısında kamuoyunda en çok merak edilen sorulara odaklandığını belirterek, “Programdaki emeklilik maddelerini ayrıntılı inceledim. Çalıştıkça maaşı eriyen sistem bitti mi? Yeni OVP, çok çalışanı cezalandırma sorununa el atıyor mu? Çok çalıştıkça maaş artacak mı?” sorularının cevaplarını aradığını ifade etti.
Karakaş, programda yer alan hedeflerin sistemin mali sürdürülebilirliği açısından kritik olduğuna değindi. OVP'de “Kişilerin daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik eden, hakkaniyeti ve aktüeryal dengeyi önceleyen düzenlemeler hayata geçirilerek sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliği güçlendirilecektir” ifadesinin yer aldığını hatırlatan Karakaş, “Bu hedefin programa göre önümüzdeki sene içinde ifa edilmesi gerekmektedir” değerlendirmesinde bulundu.
ÇALIŞTIKÇA MAAŞ NEDEN DÜŞÜYOR: ABO FORMÜLÜ
Emeklilik hakkını elde etmesine rağmen sistemden çıkış yapılmasının hem kuruma hem de vatandaşa yük getirdiğine dikkat çeken Karakaş, maaş hesaplamasında Aylık Bağlama Oranının (ABO) belirleyici olduğunu vurguladı. Uzman isim, “SSK emeklilik aylığı genel olarak ortalama aylık kazanç ile aylık bağlama oranı formülü ile hesaplanmaktadır. Bu formülde özellikle ABO diye tabir edilen Aylık Bağlama Oranları büyük önem taşımaktadır” ifadelerini kullandı.
Emekliliği gelenlerin sistemden çekilmesinin SGK üzerinde çift yönlü bir maliyet oluşturduğunu belirten Karakaş, “Belirtilen durum hem SGK'nın hem de çalışanın zararına sebep olmaktadır. Zira bu durumda SGK her ay alacağı primden mahrum olduğu gibi emeklilik maaşı ödemesi de yapmak zorunda kalmaktadır” dedi.
DAHA FAZLA ÇALIŞANA DAHA YÜKSEK MAAŞ
Önümüzdeki süreçte hayata geçirilmesi beklenen düzenlemelerin çalışanları doğrudan motive edeceğini belirten Karakaş, sistemde uzun süre kalmanın maaşlara olumlu yansımasının herkesin ortak beklentisi olduğunu dile getirdi. Karakaş, “Oysaki bu durum tersine çevrilmiş olsa emekliliği gelenler bile çalıştıkça emekli aylıkları artacağından sistemde daha uzun süre kalacaklardır. Özellikle SSK ve Bağ-Kur sigortalılarının çalıştıkça yüksek emekli maaşı alması yönünde yasal bir düzenleme yapılması milyonlarca çalışanın en büyük beklentisi hâline gelmiştir” dedi.
MASADAKİ YENİ FORMÜLLER
Sistemin güçlendirilmesi adına masada tutulan yeni formüllere de değinen Karakaş, “Önümüzdeki dönemlerde kısmi emeklilik ile normal emeklilik için iki ayrı emeklilik taban maaşı uygulamasına gidilebilir. Ayrıca 25 yıldan sonraki çalışmalarda her bir yıl için ABO'da ilave artışlar öngören yeni bir sistem hayata geçirilebilecektir” açıklamasını yaptı.
Karakaş, olası düzenlemenin etkisini ise şöyle özetledi: “Öngörülen tedbirler kapsamında düzenleme yapılması hâlinde aktif/pasif dengesinde iyileşmelere neden olabileceği gibi sigortalıların da 'çalıştıkça emeklilik maaşım azalacak mı?' endişesi ortadan kalkacaktır.”
Çalışanların yüksek maaş hedefiyle sistemde daha fazla kalmasının kayıt dışı istihdamla mücadeleye de katkı sunacağı belirtildi. SGK'nın prim gelirlerindeki artışın, vatandaşlara sunulan hizmet kalitesini üst seviyelere taşıyacağı vurgulandı.