Kalaçi köyünde 2013'te başlayan ve köylülerin günlerce süren koma benzeri uykulara dalmasına yol açan vakaların nedeni, 2015 yılında yapılan jeolojik araştırmayla ortaya çıktı: Köyün yakınında bulunan ve sular altında kalmış Krasnogorsk uranyum madeninden yer altı çatlaklarına sızan karbonmonoksit ve hidrokarbon gazları. Rüzgarsız ve puslu havalarda köyün üzerinde biriken bu gazlar havadaki oksijen seviyesini düşürüyor, oksijensiz kalan beyin vücudu koma benzeri bir uykuya sokuyordu. Bilimsel açıklamanın resmiyet kazanmasının ardından bölge yaşanamaz ilan edildi ve Kalaçi halkı devlet destekli programlarla güvenli bölgelere tahliye edildi.
Kazakistan'ın kuzeyindeki yaklaşık 600 nüfuslu Kalaçi köyünde 2013 yılında başlayan uyku vakaları, köylülerin tarlada, sınıfta ya da evlerinde hiçbir uyarı belirtisi olmadan yere yığılmasıyla ortaya çıktı. Vakalar kısa sürede yaygınlaşınca köy, 'Uyuyanlar Köyü' olarak anılmaya başladı.
Yıllar süren araştırmalarda radyasyon, virüs ve ağır metal testleri temiz sonuçlandı; neden ancak 2015 yılında yapılan jeolojik araştırmayla anlaşıldı. Aşağıda vakanın kronolojisi, uyku nöbetlerinin nasıl seyrettiği, bilimsel açıklaması ve köyün bugünkü durumu yer alıyor.
KALAÇİ UYUYANLAR KÖYÜ VAKASI NE ZAMAN BAŞLADI?
Kalaçi'deki uyku vakaları ilk kez 2013 yılında görülmeye başladı; köylüler hiçbir uyarı olmadan oldukları yere yığılıp bilinçlerini kaybetti.
Vakalar, Kazakistan'ın kuzeyinde kendi hâlinde bir yerleşim olan Kalaçi'de ortaya çıktı. Tarlada çapa sallayan köylüler, sınıfta ders dinleyen çocuklar ve evlerinde oturan yetişkinler aniden yığılarak bilinçlerini yitirdi.
Başlangıçta bunun basit bir yorgunluk ya da yerel bir zehirlenme olduğu düşünüldü. Ancak uykuya dalanların saatler değil günler boyunca uyanmaması tabloyu değiştirdi.
- 1990'lar: Köyün yakınındaki Krasnogorsk uranyum madeni, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından terk edildi ve sular altında kaldı.
- 2013: Kalaçi'de ilk uyku vakaları görüldü; köy kısa sürede 'Uyuyanlar Köyü' olarak anılmaya başlandı.
- 2013-2015: Dünyanın dört bir yanından virolog, toksikolog ve uyku uzmanı köye geldi; toprak, içme suyu ve yerel gıdalardan binlerce numune alındı.
- 2015: Kazakistan yetkililerinin yürüttüğü jeolojik araştırma, nedenin madenden sızan gazlar olduğunu ortaya koydu.
- Sonrası: Bölge yaşanamaz ilan edildi ve Kalaçi halkı devlet destekli programlarla güvenli bölgelere tahliye edildi.
UYUYANLAR KÖYÜ'NDE KAÇ KİŞİ UYKUYA DALDI, UYKU KAÇ GÜN SÜRDÜ?
Yaklaşık 600 nüfuslu Kalaçi'de kısa süre içinde 160'tan fazla kişi teşhis konulamayan uyku hastalığına yakalandı; uykular 2 gün ile 6 gün arasında sürdü.
Tıbbi kayıtlara geçen vakalarda kimi köylüler 2 gün, kimileri ise tam 6 gün boyunca derin bir koma benzeri uykudan uyanamadı. Uyananlar hiçbir şey hatırlamıyor, şiddetli baş ağrısı ve denge kaybı yaşıyordu.
Özellikle çocuklarda tablo daha ağırdı: Uyandıklarında duvarlarda gezinen böcekler ya da uçan atlar gördüklerini söyleyerek halüsinasyon krizleri geçirdiler.
Vakalar yalnızca insanlarla sınırlı kalmadı. Köydeki kedi ve köpekler de aniden oldukları yere yığılıp günlerce süren derin uykulara daldı; bu da olayın yalnızca insan psikolojisiyle ilgili bir 'toplu histeri' olmadığını gösterdi. Köy kısa sürede hayalet kasabaya dönmeye başladı.
- 2 ile 6 gün arasında süren koma benzeri uyku
- Uyanıldığında hafıza kaybı
- Şiddetli baş ağrısı
- Denge kaybı
- Çocuklarda halüsinasyonlar (duvarda gezinen böcekler, uçan atlar gördükleri yönünde ifadeler)
- Kedi ve köpeklerde de ani yığılma ve günlerce süren uyku
UYUYANLAR KÖYÜ'NDEKİ UYKU HASTALIĞININ NEDENİ NEYDİ?
Uyku hastalığının nedeni 2015 yılındaki jeolojik araştırmayla ortaya çıktı: Köyün yakınındaki sular altında kalmış Krasnogorsk uranyum madeninden yüzeye sızan karbonmonoksit ve hidrokarbon gazları.
Dünyanın dört bir yanından virologlar, toksikologlar ve uyku uzmanları Kalaçi'ye akın etti. Topraktan, içme suyundan ve yerel gıdalardan binlerce numune alındı. Radyasyon testleri tamamen normal çıktı, kanda bulaşıcı virüs ya da bakteri bulgusuna rastlanmadı ve ağır metal zehirlenmesine ilişkin testler de temiz sonuçlandı.
Doktorlar yıllarca hastaneye kaldırılan köylülere serum verip uyanmalarını beklemekten başka bir şey yapamadı. Sır perdesi, 2015 yılında Kazakistan yetkililerinin yürüttüğü derinlemesine jeolojik araştırmayla aralandı.
Sorun suda, yiyecekte veya virüslerde değil, doğrudan solunan havanın içindeydi. Köyün hemen yakınlarında, 1990'larda Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla terk edilmiş ve sular altında kalmış devasa bir Krasnogorsk uranyum madeni bulunuyordu.
- Radyasyon testleri: normal
- Kanda virüs ve bakteri taraması: bulgu yok
- Ağır metal zehirlenmesi testleri: temiz
- Toprak, içme suyu ve yerel gıda numuneleri: binlerce örnek incelendi
- 2015 jeolojik araştırması: karbonmonoksit ve hidrokarbon gazı sızıntısı
ZEHİRLİ GAZ UYUYANLAR KÖYÜ SAKİNLERİNİ NASIL ETKİLEDİ?
Maden galerilerinde sıkışan gazlar yer altı çatlaklarından yüzeye sızarak özellikle rüzgarsız ve puslu havalarda köyün üzerine çöktü ve havadaki oksijen seviyesini ani biçimde sıfıra yaklaştırdı.
Madendeki tehlike radyasyon değildi. Sular altında kalan maden galerilerinde sıkışan karbonmonoksit (CO) ve hidrokarbon gazları, yer altı çatlaklarından yavaş yavaş yüzeye sızıyordu.
Bu zehirli gaz, özellikle rüzgarsız ve puslu havalarda köyün üzerine bir battaniye gibi çöküyor ve havadaki oksijen seviyesini aniden sıfıra yaklaştırıyordu. Oksijensiz kalan insan beyni ise kendini korumak ve hayatta kalmak için vücudu aniden 'kapatıyor', yani derin bir koma uykusuna sokuyordu.
- Karbonmonoksit (CO) ve hidrokarbon gazları maden galerilerinde sıkıştı.
- Gazlar yer altı çatlaklarından yüzeye sızdı.
- Rüzgarsız ve puslu havalarda gaz köyün üzerinde birikti.
- Havadaki oksijen seviyesi sıfıra yaklaştı.
- Oksijensiz kalan beyin, vücudu koma benzeri uykuya soktu.
KALAÇİ KÖYÜ NEDEN BOŞALTILDI VE UYUYANLAR KÖYÜ BUGÜN NE DURUMDA?
Bilimsel açıklamanın resmiyet kazanmasının ardından Kazakistan hükümeti Kalaçi'nin bulunduğu bölgeyi yaşanamaz ilan etti ve köy halkı devlet destekli programlarla güvenli bölgelere tahliye edildi.
Tahliye kapsamında Kalaçi halkı, yüzlerce kilometre uzaklıktaki güvenli bölgelere yerleştirildi. Böylece köy, yaşanamaz ilan edilen bölgeden tamamen boşaltılmış oldu.
Bugün Kalaçi, tıp ve bilim tarihinin en büyük gizemlerinden birine sahne olmuş, terk edilmiş bir yerleşim yeri olarak sessizliğini koruyor.
SIKÇA SORULAN SORULAR
Uyuyanlar Köyü nerede?
Uyuyanlar Köyü olarak anılan Kalaçi, Kazakistan'ın kuzeyinde yer alan yaklaşık 600 nüfuslu bir yerleşimdir. Köy, 2013'te başlayan uyku vakalarıyla gündeme gelmiştir.
Kalaçi'de insanlar neden günlerce uyudu?
Neden, köyün yakınındaki sular altında kalmış Krasnogorsk uranyum madeninden yer altı çatlaklarına sızan karbonmonoksit ve hidrokarbon gazlarıydı. Rüzgarsız havalarda köyün üzerinde biriken gaz, havadaki oksijeni düşürerek beynin vücudu koma benzeri uykuya sokmasına yol açıyordu.
Uyuyanlar Köyü'nde kaç kişi uyku hastalığına yakalandı?
Kısa süre içinde yaklaşık 600 nüfuslu köyde 160'tan fazla kişi teşhis konulamayan uyku hastalığına yakalandı. Uykular 2 ile 6 gün arasında sürdü.
Uyuyanlar Köyü'nde hayvanlar da uyudu mu?
Evet. Köydeki kedi ve köpekler de aniden oldukları yere yığılıp günlerce süren derin uykulara daldı. Bu durum, olayın toplu histeri olmadığını gösterdi.
Kalaçi köyü şu an boş mu?
Evet. Bölge yaşanamaz ilan edildikten sonra Kalaçi halkı devlet destekli programlarla yüzlerce kilometre uzaklıktaki güvenli bölgelere tahliye edildi. Köy bugün terk edilmiş bir yerleşim yeri olarak duruyor.
Kalaçi'deki uyku vakalarının nedeni ne zaman açıklandı?
Neden, 2015 yılında Kazakistan yetkililerinin yürüttüğü derinlemesine jeolojik araştırmayla ortaya çıktı. Öncesinde radyasyon, virüs, bakteri ve ağır metal testleri temiz sonuçlanmıştı.