Yeni araştırmaya göre beynin içinde kararları yöneten tek bir merkez bulunmuyor. Indiana Üniversitesi’nden Prof. Dr. Tom James, “seçim yapma” hissinin duyu, hareket ve çevresel etkileşimlerin sonucunda kendiliğinden ortaya çıktığını savunuyor.
ABD’de yapılan yeni bir çalışma, insan beyninin karar alma mekanizmasına ilişkin geleneksel yaklaşımları tartışmaya açtı. Indiana Üniversitesi Psikoloji ve Beyin Bilimleri Bölümü’nden Prof. Dr. Tom James, beynin “önce algılama, sonra düşünerek karar verme ve en son harekete geçme” şeklinde çalışan doğrusal bir sisteme sahip olmadığını savundu.
Araştırmanın temel iddiası, davranışların yalnızca beynin verdiği kararlarla değil; beyin, vücut ve çevrenin sürekli etkileşimiyle şekillendiği yönünde. “Karar verme” hissinin ise bu etkileşimin sonucunda kendiliğinden ortaya çıktığı belirtiliyor.
BEYİNDE KARAR VERME MERKEZİ VAR MI?
Yeni araştırmaya göre beynin içinde tüm kararları yöneten bağımsız ve merkezi bir karar verme bölgesi bulunmuyor.
Prof. Dr. Tom James, karar vermenin günlük yaşamı ve davranışları açıklamak için kullanışlı bir kavram olduğunu ancak bu süreci yöneten tek bir karar merkezinin bulunmadığını belirtti. Araştırmada, duyusal ve motor süreçlerin beyinde somut karşılıkları bulunurken, ikisi arasında varsayılan bağımsız bir karar merkezinin nörolojik olarak yer almadığı kaydedildi.
James, “Karar vermek günlük yaşamı ve davranışları açıklamak için kullanışlı bir kavram olsa da beynin içinde bu süreci yöneten tek bir karar merkezi bulunmamaktadır” değerlendirmesini yaptı.
KARAR ALMA SÜRECİ NASIL İŞLİYOR?
Araştırmaya göre “seçim yapma” hissi, duyu, hareket ve çevresel etkileşimlerin bir sonucu olarak kendiliğinden ortaya çıkıyor.
Prof. Dr. Tom James, insanların eylemlerini genellikle arzu, inanç ve niyetlerine dayalı kararların sonucu olarak gördüğünü ancak davranışların yalnızca beyindeki bir karar merkezinden çıkmadığını aktardı. Araştırmaya göre kararlar; beyin, vücut ve çevrenin sürekli etkileşimiyle biçimleniyor.
James’e göre geleneksel “önce algıla, sonra düşün ve karar ver, en sonunda hareket et” modeli, beynin gerçek işleyişini tam olarak açıklamıyor. Duyusal süreçler ve motor süreçler arasında nörolojik karşılığı olmayan bağımsız bir karar mekanizması varsaymak yerine, bu süreçlerin etkileşimine odaklanılması gerektiği ifade ediliyor.
PROF. DR. TOM JAMES’İN ROBOT ÖRNEĞİ NE ANLATIYOR?
Prof. Dr. Tom James, yalnızca çevresini algılayıp hareket edebilen bir robotun bile dışarıdan bakıldığında bilinçli kararlar alıyormuş gibi görünebileceğini söyledi.
James, görüşünü açıklamak için basit robot sistemlerinden örnek verdi. Yalnızca çevresini algılayıp hareket edebilen bir robotun, duvarları takip ederken dışarıdan bakıldığında bilinçli kararlar alıyormuş gibi görünebildiğini belirtti.
James, “Bu robotun içinde bir karar mekanizması yoktur; yalnızca çevresini algılar ve buna göre hareket eder. İnsan davranışları da benzer şekilde, merkezi bir denetleyici olmadan duyusal ve motor sistemlerin etkileşimiyle ortaya çıkıyor olabilir” açıklamasını yaptı.
BEYİN ARAŞTIRMALARI BUNDAN SONRA NEYE ODAKLANMALI?
Uzmanlara göre bilişsel sinir bilim, gelecekte yalnızca zihinsel süreçlere değil, beden ve çevrenin davranışlar üzerindeki etkisine de odaklanmalı.
Uzmanlar, beynin içinde tüm kararları yöneten tek bir “merkezi denetleyici” arayışının bilimsel açıdan yeterli bir yaklaşım olmadığını bildirdi. Bilişsel sinir bilimin gelecekte yalnızca zihinsel süreçlere değil, bedenin ve çevrenin davranışlar üzerindeki etkisine de yönelmesi gerektiği ifade edildi.
Bu yaklaşım, karar verme sürecini beynin izole bir faaliyeti olarak görmek yerine, organizmanın çevresiyle kurduğu bütüncül etkileşimin bir parçası olarak ele almayı öneriyor.
SIKÇA SORULAN SORULAR
Kararlarımızı beynimiz mi veriyor?
Yeni araştırmaya göre kararlar tek bir beyin merkezinden çıkmıyor; seçim hissi, beyin, vücut ve çevrenin etkileşimiyle kendiliğinden oluşuyor.
Beyinde karar verme merkezi neden bulunamıyor?
Araştırmacılara göre duyusal ve motor süreçlerin beyinde somut karşılıkları var; ancak bu ikisi arasında bağımsız bir karar merkezine işaret eden nörolojik bir yapı görülmüyor.
Prof. Dr. Tom James karar vermeyi nasıl açıkladı?
Prof. Dr. Tom James, insan davranışlarının merkezi bir denetleyici olmadan duyusal ve motor sistemlerin etkileşimiyle ortaya çıkabileceğini basit robot örneğiyle anlattı.
Karar vermeyle ilgili yeni teori ne söylüyor?
Yeni teori, “önce algılama, sonra düşünerek karar verme, en son harekete geçme” şeklindeki doğrusal modelin beynin işleyişini tam açıklamadığını öne sürüyor.